در پروژه‌های نفت، گاز و فولاد، گاهی تورم ناگهانی، تحریم یا نوسانات ارزی، شرایط اولیه قرارداد را کاملاً تغییر می‌دهد.
چنین وضعیتی معمولاً به‌عنوان شرایط هاردشیپ شناخته می‌شود؛ یعنی زمانی که اجرای تعهدات برای پیمانکار دشوار و زیان‌ده می‌شود.
اگر در پروژه شما بند تعدیل قیمت وجود ندارد یا تحریم‌ها باعث افزایش شدید هزینه‌ها شده‌اند، ممکن است پروژه‌تان وارد مرحله هاردشیپ شده باشد.

چرا هاردشیپ اهمیت دارد؟

وقتی شرایط اقتصادی یا تحریم‌ها توازن قرارداد را برهم می‌زنند، یک طرف ممکن است سود کلان ببرد و طرف دیگر متحمل زیان شدید شود.
در چنین شرایطی، بند هاردشیپ یا تعدیل در قرارداد به پیمانکار اجازه می‌دهد تا با کارفرما برای بازنگری در قیمت یا زمان‌بندی مذاکره کند.
در پروژه‌های EPC بین‌المللی، این بند از بروز اختلافات سنگین و حتی توقف پروژه جلوگیری می‌کند.

نشانه‌های بروز هاردشیپ در پروژه

اگر پروژه شما با یکی از شرایط زیر روبروست، احتمال وقوع هاردشیپ ناشی از تحریم یا تورم وجود دارد:

1. افزایش ناگهانی قیمت کالا و خدمات
   در دوره‌های تحریم یا بحران جهانی، قیمت مصالح و تجهیزات جهش می‌کند و بودجه اولیه دیگر پاسخگو نیست.

2. تاخیر یا هزینه‌های اضافی غیرقابل پیش‌بینی
   افزایش نرخ ارز یا کمبود منابع داخلی می‌تواند هزینه‌های پروژه را بالا ببرد و توازن مالی را بر هم بزند.

3. عدم وجود بند تعدیل مؤثر
   در قراردادهایی که تعدیل لحاظ نشده، تورم یا تحریم باعث می‌شود پیمانکار هزینه‌های غیرقابل جبران متحمل شود.

4. رویدادهای خارج از کنترل
   تحریم‌های جدید، تغییر قوانین صادرات یا بلایای طبیعی می‌توانند اجرای قرارداد را مختل کنند.

5. اختلاف شدید بین پیش‌بینی و واقعیت هزینه‌ها
   اگر گزارش مالی نشان دهد هزینه‌ها چند برابر برآورد اولیه شده‌اند، پروژه در وضعیت هاردشیپ قرار گرفته است.

مثال واقعی از هاردشیپ در پروژه EPC

در یکی از پروژه‌های پتروشیمی، پیمانکار با افزایش سه‌برابری قیمت فولاد و تجهیزات روبه‌رو شد.
به دلیل تحریم، واردات کند شد و ذخیره‌سازی مصالح در انبار الزامی بود. در نتیجه، هزینه‌ها افزایش یافت و نقدینگی کاهش پیدا کرد.
در نهایت، پیمانکار با استناد به شرایط هاردشیپ و تحریم، درخواست تعدیل قیمت و تمدید مدت زمان پروژه را ارائه داد.

راهکارهای مقابله با شرایط هاردشیپ و تحریم

اگر نشانه‌های بالا در پروژه شما وجود دارد، این مراحل را دنبال کنید:

1. مستندسازی دقیق تغییرات هزینه و زمان
   تمام اسناد مربوط به افزایش قیمت‌ها، تغییر نرخ ارز و تأخیرات را جمع‌آوری کنید.

2. تحلیل بندهای هاردشیپ و تعدیل در قرارداد
   اگر بند مشخصی وجود ندارد، با استناد به اصل «تغییر شرایط غیرقابل پیش‌بینی» می‌توانید لایحه ادعا (Claim) تنظیم کنید.

3. استفاده از مشاوران حرفه‌ای
   تیم‌های متخصص مدیریت ادعا مثل IPM-Assist می‌توانند به شما کمک کنند تا اسناد و استدلال‌های قوی برای مذاکره با کارفرما آماده کنید.

جمع‌بندی

شرایط هاردشیپ، تعدیل و تحریم واقعیتی انکارناپذیر در پروژه‌های صنعتی است.
با شناخت به‌موقع نشانه‌ها و استفاده از بندهای قراردادی مناسب، می‌توان از زیان‌های بزرگ جلوگیری کرد.
اگر پروژه شما با این شرایط روبروست، با کارشناسان IPM-Assist مشورت کنید تا مسیر مطالبه حقوقی و فنی خود را به درستی طی کنید.