مقدمه
در نسخه هشتم PMBOK، مفهوم کلاسیک Process Groups با یک نگاه مدرن بازتعریف شده است.
PMI آنها را دیگر «فازهای زمانمند» نمیداند، بلکه تحت عنوان Project Management Focus Areas معرفی میکند—پنج دسته فعالیتی که در تمام طول پروژه بهصورت پیوسته، همپوشان و تکرارشونده رخ میدهند، نه بهصورت خطی یا مرحلهای.
این پنج حوزه عبارتند از:
Initiating – Planning – Executing – Monitoring & Controlling – Closing (ص. ۶۹ استاندارد)

Initiating — حوزه آغازگری (ص. ۷۰ استاندارد)
در Initiating، پروژه یا فاز جدید «تعریف و مجاز» میشود. نسخه هشتم تأکید میکند که هدف این حوزه، همراستا کردن انتظارات ذینفعان با هدف پروژه است.
اقدامات کلیدی Initiating بر اساس استاندارد:
-
تعریف اولیه محدوده
-
تخصیص منابع اولیه
-
شناسایی ذینفعان اصلی
-
تعیین نقشهای مدیریت پروژه
-
تدوین Business Case و Project Charter
هدف اصلی طبق PMBOK 8:
پروژه فقط زمانی باید آغاز شود که با اهداف راهبردی سازمان همسو باشد.
مثال EPC:
عدم شفافیت در نیاز کارفرما در مرحله آغازگری –» تغییرات گسترده –» Claimهای حقوقی –» تأخیر راهاندازی.
Planning — حوزه برنامهریزی (ص. ۷۰–۷۲ استاندارد)
Planning در PMBOK 8 یک فعالیت خطی نیست؛ Progressive، تکرارشونده و قابلبهروزرسانی است.
تعریف استاندارد:
تعیین محدوده، تعریف اهداف، برنامهریزی مسیر دستیابی به اهداف، تدوین ساختار پروژه و تهیه اسناد برنامهریزی.
مهمترین بخشهای Planning:
-
WBS، Schedule، Budget
-
برنامه مدیریت ریسک
-
برنامه منابع و تأمین
-
برنامه ارتباطات
-
ساختار حاکمیت تصمیمگیری
در رویکردهای مختلف:
-
Predictive: برنامهریزی کامل و خط مبنا
-

Focus Area in Predictive Approach Agile: برنامهریزی موجی، Backlog
-
Hybrid: ترکیبی از هر دو
Executing — حوزه اجرا (ص. ۷۲ استاندارد)
در این حوزه، برنامه به «کار واقعی» تبدیل میشود.
طبق متن PMBOK 8، اقدامات اصولی اجرا شامل:
-
هماهنگی منابع
-
مدیریت دانش
-
درگیرسازی ذینفعان
-
انجام فعالیتهای پروژه
نکته مهم:
در نسخه هشتم، مدیریت اجرا = هدایت برای دستیابی به Value Proposition
و اگر تغییر در برنامه ارزش بیشتری ایجاد کند، برنامه باید تغییر کند.
مثال IT:
اجرای Sprintها، تست مستمر، ارائه Increment های قابل استفاده.
Monitoring & Controlling — پایش و کنترل (ص. ۷۲–۷۳استاندارد)
هدف این حوزه: اطمینان از حرکت پروژه مطابق با انتظارات و ارزش مورد انتظار.
فعالیتها بر اساس استاندارد:
-
پایش و تحلیل عملکرد
-
مقایسه Actual با Plan
-
شناسایی انحرافات
-
تحلیل روند
-
اقدامات اصلاحی
-
تصمیمسازی درباره تغییرات
نکته کلیدی PMBOK 8:
این حوزه همزمان با تمام حوزهها اجرا میشود، نه جدا از آن.
Closing — خاتمه (ص. ۷۳ استاندارد)
آخرین حوزه تمرکز، اما از مهمترین بخشهای پروژه.
اقدامات استاندارد:
-
تأیید تکمیل تحویلها
-
بستن قراردادها
-
آزادسازی منابع
-
بستن مستندات پروژه
-
انتقال به عملیات
-
ثبت Lesson Learned
هدف اصلی طبق استاندارد:
اطمینان از اینکه پروژه به اهداف کسبوکاری و ارزش مورد انتظار دست یافته است.
چرا Focus Areas در PMBOK 8 مهم هستند؟ (ص. ۶۹–۷۴ استاندارد)
۱) Focus Areas فاز پروژه نیستند—نوع فعالیتها هستند
در هر لحظه ممکن است Planning، Executing و کنترل بهطور همزمان انجام شود.
۲) بازتاب واقعیت پروژههای مدرن
PMI میپذیرد که پروژهها خطی و مرحلهای نیستند؛ بلکه پویا، پیچیده و تطبیقیاند.
۳) پایه Tailoring در نسخه هشتم
بدون درک Focus Areas نمیتوان ساختار پروژه را متناسبسازی و به اصطلاح دوخت و دوز کرد.
۴) اتصال Focus Areas به Performance Domains
در جدولهای PMBOK، نشان داده شده که هر Focus Area چگونه با Performance Domain ها ارتباط دارد.
جمعبندی
حوزههای تمرکز PMBOK 8 نقشه ذهنی مدیر پروژه را شکل میدهند.
شناخت و اعمال درست آنها کمک میکند:
-
برنامهریزی دقیقتر انجام شود
-
اجرا کارآمدتر پیش برود
-
ریسکها زودتر کنترل شوند
-
ارزش واقعی و قابلاندازهگیری خلق شود
در مقاله پنجم وارد هفت حوزه عملکردی (Performance Domains) میشویم—جایی که PMBOK 8 وارد لایه عملیاتی مدیریت پروژه میشود.








